Wat Hebben Socialisten Bereikt?
Alles op deze tijdlijn was ooit "te radicaal", "niet te betalen" of "slecht voor de economie". Nu zijn het verworvenheden die we niet meer willen missen.
Kinderwetje van Van Houten
Verbod op kinderarbeid onder de 12 jaar in fabrieken. De eerste sociale wet van Nederland.
Werkgevers verzetten zich hevig. Het argument: 'het schaadt de economie.' Klinkt dat bekend?
Leerplichtwet
Alle kinderen van 6 tot 12 moeten naar school. Onderwijs wordt een recht, niet een voorrecht.
Tegenstanders vonden het 'bemoeienis van de staat'. Nu is het zo vanzelfsprekend dat niemand er nog over nadenkt.
Woningwet
De overheid mag eisen stellen aan woningen en woningbouwverenigingen oprichten. De basis voor de volkshuisvesting.
Voor het eerst werd erkend dat de markt niet vanzelf fatsoenlijke woningen leverde. De woningbouwvereniging werd geboren.
Achturige werkdag
Maximaal 8 uur per dag, 45 uur per week. Het einde van de 12-urige werkdag.
Afgedwongen door de arbeidersbeweging na jarenlange strijd. Werkgevers voorspelden de ondergang van de economie. Die kwam niet.
Algemeen kiesrecht
Alle mannen én vrouwen mogen stemmen. Democratie wordt pas dan echt democratie.
Vrouwenkiesrecht was 'te radicaal'. Nu is het zo normaal dat we er nauwelijks bij stilstaan.
Ziekenfondsbesluit
Werknemers tot een bepaalde inkomensgrens krijgen verplichte ziekteverzekering. De basis van ons zorgstelsel.
Ironisch genoeg ingevoerd tijdens de bezetting, maar behouden en uitgebouwd na de oorlog — omdat het gewoon een goed idee was.
Noodwet Ouderdomsvoorziening
Voorloper van de AOW. Ouderen hoeven niet meer afhankelijk te zijn van liefdadigheid.
Voor het eerst werd erkend dat ouderdom geen individueel probleem is, maar een collectieve verantwoordelijkheid.
AOW — Algemene Ouderdomswet
Basispensioen voor iedereen vanaf 65. Ingevoerd door Willem Drees (PvdA). Misschien wel de meest geliefde wet van Nederland.
Drees werd 'Vadertje Drees' genoemd. De AOW werd het symbool van wat collectieve solidariteit kan bereiken.
Bijstandswet
Recht op bijstand voor iedereen die niet in het eigen levensonderhoud kan voorzien. Geen gunst, maar een recht.
Verving de Armenwet uit 1854. Het idee: niemand in een rijk land hoort te hoeven bedelen.
Minimumloonwet
Een wettelijk minimumloon. Je mag niet minder betalen dan dit, punt.
Werkgevers vochten het aan als 'marktverstorend'. Ondertussen werd het de bodem waarop miljoenen werkenden konden bouwen.
Wet op de ondernemingsraden
Werknemers krijgen via de OR instemmings- en adviesrecht bij belangrijke beslissingen.
Een eerste stap naar economische democratie. Niet genoeg, maar wel het begin.
Wet gelijk loon mannen en vrouwen
Vrouwen mogen niet minder betaald worden voor hetzelfde werk. Punt.
Dat het tot 1980 duurde voordat dit wettelijk werd vastgelegd, zegt genoeg over hoeveel strijd het kostte.
Grondwetsherziening — sociale grondrechten
Recht op onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting, sociale zekerheid en een schoon milieu worden opgenomen in de Grondwet.
De staat erkent dat deze rechten niet vanzelf komen. Ze moeten worden geborgd. Op papier tenminste.
Openstelling huwelijk
Nederland is het eerste land ter wereld waar mensen van hetzelfde geslacht mogen trouwen.
Radicaal in 2001. Vanzelfsprekend in 2025. Zo gaat dat met vooruitgang — het begint altijd als 'te ver'.
Wet werk en zekerheid
Versterking van de positie van flexwerkers: na twee jaar tijdelijke contracten recht op vast.
Een gedeeltelijke correctie op de doorgeslagen flexibilisering. Niet genoeg, maar een erkenning dat het anders moest.
Wet betaalbare huur
Uitbreiding van het puntensysteem naar middenhuurwoningen. Huurprijzen tot €1.123 worden gereguleerd.
Jarenlang was regulering 'marktverstorend'. Nu is het wet. Omdat de markt het niet zelf oploste.
Wat komt hierna?
Over 50 jaar kijken mensen terug op deze tijd en vragen zich af waarom het zo lang duurde. Eerlijke lonen. Betaalbare woningen. Zorg zonder eigen risico. Het klinkt nu "radicaal" — net als alles hierboven ooit radicaal klonk.